o

Dei siste vekene på Madagaskar

2008-04-10T18:18:00.006+02:00

Eg har ikkje hatt så mykje tid dei siste vekene, men skal skriva eit langt innlegg no, der eg tar for meg Avslutting på skulane og engelskklubben og Tur med Shalom. No er eg heime igjen på Fogn, og her er det stille og folketomt, samanlikna med Madagaskar. Det skal eg skriva meir om i neste innlegg.

Avslutting på skulane og engelskklubben

Eg og Marita har undervist på to skular; Ebenezera (gule) og C.E.G. (blå). Det eine er ein privat luthersk skule med omkring 300-400 elevar og C.E.G. er ein offentleg skule med rundt 1200 elevar. I dei fem klassane eg har undervist er det drøyt 250 elevar.

Det var trist å seie hadet til elevane mine, men på same tid var det også godt å vera ferdig. Undervisninga har vore kjekt, men mykje slit og jobbing. I to av klassane mine var det nokre elevar som byrja å grine når eg fortalde at eg ikkje skulle undervise meir, men snart reise heim til Norvezianna. Det var sterkt og rørande. Lærarane hadde på begge skulane ordna gåver til både meg og Marita, det vert kjekke minner å ta med heim.

Avsluttinga av Engelskklubben var same dag som me reiste frå Madagaskar, altså etter Shalom. Dei hadde laga ei bok til oss, innbunden i svart der det stod: English Club Sab-Nam. Sab-Nam er forkorting av Sabotsy-Namehana, som er namnet på bydelen me budde i i Tana. Der hadde kvar enkelt skreve ei helsing til oss. Nokon hadde limt inn bilete, og nokon teikna ei teikning. Håper me greier å halde kontakten med fleire av dei, men det kan bli vanskeleg og det er trist å tenkje på.

Avskjed er trist, samstundes som det er godt å kjenne at jobben ein har gjort er fullført og vert sett pris på.

Tur med Shalom

Shalom er ein "misjonsbåt", som held til i Mahajanga og reiser sørover og nordover til små landsbyar der ein ikkje kjem fram på anna vis enn båt eller helikopter. Nokre av dei små byane har vegforbindelse, men då må du ha ein god bil og mykje tålmod. Arbeidet båten driv er mykje bistandsretta, som skulebygging med tilsettjing av lærarar og opplæring i drift av honningbier og liknande, men det er også evangelisering og bygging av kyrkjer.

Me viste "Jesus-film" som var "dubba" til den lokale dialekta.

Det var utruleg kjekt å vera med på turnéen. Folka som jobber på båten snakkar berre gassisk, kanskje også fransk, men me hadde likevel mykje moro dei ti dagane me reiste i lag. To av landsbyane me reiste til var så å seie berre sand og stråhytter. Det er mykje syklonar i området, så folk tar seg ikkje bry med å bygge så stort å flott når dei likevel må bygge nytt neste år. Men folk hang ikkje med hovudet av den grunn.

Me hadde det moro med å leika med ungane og læra dei nokre sangar og slikt. På den fyrste landsbyen me besøkte fekk me vera med å dela ut gåver som ein amerikansk kyrkjelyd hadde sendt ned. Ungane fryda seg mykje meir enn eg kan hugse å ha sett norske ungar fryde seg over jule eller bursdagsgåver, ja meir enn norske ungar plar fryde seg over noko.

Økonomisk og matriell velstand er ikkje det same som lukke.

Ein kik inn i fengselet

2008-03-07T11:03:00.002+01:00

I dag fekk eg og Marita besöka eit fengsel her i Tana. Det var delt opp i tre flöyar; vaksne menn, vaksne kvinner og ikkje-myndige.

Fyrst av alt mä eg berre seie at fengselet ikkje var slik eg hadde trudd. Eg säg for meg celler og gitter og luftegärdar, vakter og stakkarslege fangar, men röynda var litt annleis. Etter ä ha kome inn gjennom resepsjonen og passert mange murar og tjukke stäldörer, som vart stengt godt igjen bak oss, kom du etter kvart inn i ein slags liten landsby. Eigentleg var det som fleire landsbyar med stäldörer mellom seg.

Herreflöyen var eit virrvarr av bakgater og marknader og vakttärn og fangar og vakter og boder og kol, kyrkjer og selgarar og skumle fangar som skulte olmt. Etter kvart fann eg ut at det nok var litt meir system enn det fyrst säg ut som, men korleis vaktane kan halda orden pä rundt 3000 fangar ein slik plass tykkjer eg er imponerande. Det var lett ä merka at fangane var naturleg delt inn i gamle ein plass, skumle ein plass og dei litt uskuldege ein annan plass.

Dameflöyen var for det fyrste mykje mindre enn herreflöyen, og for det andre mykje koslegare. Her var det planter og blomster og ungar. Trur mödre fekk lov ä ha med seg ungane inn i fengselet.

Sä til sist var me innom dei ikkje-myndige fangane. Alder 14 - 20 är. Dei som var tjue hadde sona sidan för dei var 18, truleg lenge för.

Om nokon i Norge hadde sett film frä fengselet med kler, mat og buforhold, hadde dei tenkt at dette var ein heilt forferdeleg plass. Eg trur ikkje fangane tenkjer det same. Standarden pä senger og kjökkenutstyr er ganske samenliknbar med fleire av naboane väre, skuletilbodet og leikeplassen for dei umyndige trur eg kanskje er langt betre enn det dei har fätt heimefrä.

Oi, bloggen!

2008-03-06T09:01:00.002+01:00

Den hadde eg glöymd ut.... Men skal oppsummera kort kva som har skjedd sidan sist:

KRIK, eller CHRISC som det heiter her, er oppe og gär for fullt. Me gruer oss alltid litt til ä springe rundt i varmen, me när me först har starta er det alltid kjekt. Eg, Marita og vennen vär Daniel skifter pä ä ha andakt.

For nokre veker sidan var me i Antsirabe pä Misjonaermöte. Det var ganske spennande. Det var ein god del syklonarsom herja medan me var der, og endene fekk litt hard medfarmedan me var bortreist. Emma er död og Ole Jakob har blitt kjempestor. Trur han vil bli eit festmältid for naboane etter at me har reist. ;)

Arbeidet pä skulane har vore ganske travelt i det siste. Mange karakterar og pröver og slikt. Styr, men det er godt ä vera ferdig med det. Neste veke er siste veka me underviser för päskeferie og besök frä Finn Ivar og far. Etterpä skal me pä "turne" med Shalom-bäten i ti dagar för me retter snuten mot Fogn og Fiskä igjen. Dette har gätt fort.

I dag skulle me eigentleg besöka eit fengsel her i Tana, men det har blitt utsett til i morga.

Häper alt stär bra til me alle. Me stortrives ;)

2008-01-19T11:44:00.000+01:00

Ole Jakob pä Madagaskar

2008-01-15T09:05:00.000+01:00

Jula er over og heimlengselen byrjar ä sleppa taket for fullt. Undervisninga starta igjen sist veke, og me byrjar ä kome inn i den daglege tralten att. Men ein ting er annleis enn för: När me kjem heim frä jobb sit alltid Ole Jakob pä kjökkenet ä ventar pä oss. To be continued...

Kort oppsummering av den siste mänaden:

Ferira jul heime i Antananarivo saman med Ingrid Karin og Eline som jobbar i Fandriana; kyllingfiletar og flötegratinerte poteter. Alle fekk telefon frä Norge. I tillegg til ä ete mat og opne pakkar säg me "Love Actually". Det var snö med i filmen, sä eg likte han godt.

Feira nyttär i Mahajanga, ein hamneby nord-vest pä Madagaskar. Utruleg varmt og masse mygg. Dei som kan like lite Fransk som meg vil nok ogsä bli overraska over at Piscine faktisk betyr badebasseng, men det gjer det. Hotel Piscine har eit av dei störste bassenga eg har sett. I alle fall som eg kan hugse..

Eg merkar at eg har mykje att för eg kan gassisk flytande. Spräk er utruleg kult, men ogsä sykt vanskeleg. Engelskklubben me har pä ungdomssenteret to gonger i veka er veldig laererik. Kvar veke diskuterar me eit emne: studier, forureining, hiv/aids, seksualmoral, mat, kristen tru, sport og ungdomskultur. Sjölv om dei fleste gasserane ikkje har verdas beste vokabular er det ganske interessant.

I morga startar me KRIK, eller her kalt CHRISC; Christian Sport Contact.

Banandàma

2007-12-06T13:45:00.000+01:00

Banandama er ei koseleg dame. Kvar dag helsar me pä ho, helst fire gonger til dagen.
Ho har ei lita bod der ho sel bananer i alle slags variantar. Steikte eller rä, gamle eller nye,
det er berre ä velje.
Ho er utruleg gamal, og det har ho nok vore lenge.
Alle gasserane eg kjenner kallar henne bestemor, Mamabe. Sjölv om ho er ganske liten*.
Eg tykkjer alle bör helse pä ei banandame ein gong i blant, for ho er verkeleg koseleg.
*( -be betyr stor)

Elles er det vel ikkje sä mykje ä seie.
I dag retta eg hundre engelskprövar, og i gärkveld retta eg femti. Det er verre ä skulle gjere det
enn ä gjere det... ;)

I januar skal me starte opp KRIK for ungdommar her i Sab-Nam. Blir sikkert kjekt.

Oppdaterar bloggen min skjeldant?

2007-12-06T13:40:00.000+01:00

Dä mä du ta ein kikk pä bloggen til min gode ven Cato:

http://studio420.weblogg.no/

; )

Mange prövar ä retta...

2007-11-30T07:54:00.000+01:00

Pä mändag er det engelskpröve i eigedomspronomen for over 150 elevar i Sabotsy Namehana.
Og det er jo fint det. Det er berre ikkje sä fint at eg har to dagar pä meg til ä retta det. Sä alle laererar ute der; neste veke veit eg korleis de har det...

Marita har allereie hatt rundt 150 pröver og er halvferdig, ellers har me det strälande.
Det er snart in-field kurs med Agnar. Det skal bli godt med litt pause. Det vert kjekkt med bibelstudier og slikt. Veit ikkje om det er sä mykje meir ä skrive i dag..

Gab gab

2007-11-07T10:09:00.000+01:00

Er heime i Tana no. Eller heime og heime...Me er i alle fall i Tana, og pä internettkafé.Inn frä gata ströymer det inn musikk, motordur og tunge, skarpe solsträler. Byrjar ä grue meg litt til jul, men ellers er livet verkeleg herleg.

Me har ikkje starta undervisninga ennä, men
me skal starta pä mändag, om alt gär etter planen. Og det trur eg det skal, for no har me allereie gätt pä salmonellamedisiner i to dagar.

Pä biletet stär Marita og skodar ut over diverse rismarker og andre eksotiske herligheter, medan ei mengde folk eg ikkje anar kven er hjelper oss ä dytta bilen, som tilhöyrer gassisklaeraer Edouard, opp den lange grusvegen til ein dam som ligg i eit djupt krater pä toppen av bakken.
( Eg var med og dytta eg og altsä..)

Folk er utruleg hjelpsame.

Avreise frå Antsirabe

2007-11-04T09:12:00.000+01:00

Om eit par timar sit me på bussen på veg til Tana, om alt går som det skal. Planen er å starte med undervisning på tysdag, men det kjem litt an på formen. Både eg og Marita, eller skal me seie Marita og meg (?), har vorte matforgifta eller noko. I alle fall har me i det siste lagt oss til den uvanen å kvitta oss med mat me berre såvidt har fått stifta bekjentskap til...
Litt slitsomt, men ikkje så gale ein skulle tru ;)

I går var siste dag med språkundervisning på Sekoly Norveziana i Antsirabe. Trur kanskje me kan litt meir gassisk enn dei me skal undervisa engelsk for kan engelsk, så ting skal nok gå ihop.

Klokka sju i går var me på ei lita samling for misjonærane. Kjetil Aano, generell sekretær i NMS( det er det generalsekretær eigentleg betyr, trur eg..) er her i anledning 140-årsjubileet for NMS på Madagaskar. Han snakka og fortalde litt om året så longt, budsjetter og visjoner, før han holdt ein liten apell, eller kva ein skal kalla det, for å gira oss opp. Det virka. Kjetil er god å snakke.

Madagaskar er eit fint land. Det er eit sant privilegie å væra nordmann her. I det same folk forstår at du er norsk, vert servicen og glimtet i auga, auka eit par tre hakk. For eksempel på flyplassen (dette burde jo vore skrive ned for leeenge sidan.. men det er rart med det). Det var rigga opp til skikkelig tollinspeksjon. All bagasje skulle opnast og vendast. Då det vart vår tur, spurte tollfyren om noko på fransk, kva veit eg ikkje, og eg ymta fram at eg nok berre kunne engelsk. "Were are you from?" spurte han, med morsk mine. Jo frå Norge, svara eg. Og som med eit knips forsvann den morske mina. Du har vel klær i sekken din du? spør han og visar tydeleg at klær er det ingen grunn til å undersøkje, før han visar oss velkomne inn i Madagaskar.

Ein annan ting, som eg tykjer er vel vert å feste seg med, er at mange gasserar smilar med tennene saman. Du bør prøva. Klem tennene sånn halv-hardt saman og lag eit så breidt smil som du klarer. Og slik smiler dei nesten heile tida..

Statusrapport 16.10.07 kl. 18:59

2007-10-16T17:53:00.000+02:00

No er me godt i gang med språkkurs, stemninga er på topp og augelokka er tunge.
Det er nesten utruleg, men når klokka nærmar seg sju, byrjar kroppen å seie frå at det ikkje bør drøya så alt for lenge før senga får seg litt selkap.

Me har funne ut korleis me skal få tak i grovt mjøl! I morga skal Ingrid Karin og Eline ta buss til Tombontsoa landbrukshøgskule og bestille grovt kveitemjøl. Det er utruleg kor spanande og moro det er å planleggje korleis me skal få ordna heilt daglegdagse gjæremål. Å dra på butikken er nesten ein liten ekspedisjon. Korleis kjem me oss dit? Kva slags utstyr treng me? Kor mykje vatn skal me ta med oss?

Lærerararbeidet vårt har ikkje starta ennå. Det kan sjå ut som at vil starta omkring 5-10 nov.
No har me vore ei veke i Antananarivo, og skal væra tre veker her i Antsirabe. Her har me meir eller mindre stabil nettilkopling, og intensiv gassisktrening. Det er eit ganske enkelt språk, men likevel ganske vanskeleg. Ingen av orda minner om noko me har høyrd før. Om det er noko som bekymrer meg,
så er det om arbeidet vårt vil bæra frukt.
På den eine og andre måten. Til no har alt vore spanande og lærerikt, for meg. Men om eg vil
greia å læra vek noko, det gjenstår å sjå.

Det er ganske vanskeleg å prøva å forklara korleis det er her, men det er i alle fall utruleg kjekt. I går begynte regntida, eller forløparen til regntida. Mengder med vatn som bøtter ned på den tørre, sprukkne raude jorda.

Folka her smiler og ler, stort sett heile tida. Alt er mora-mora, rolig rolig. Avslappa, avstressa. Og du må smile mens du seier det: Mora-mora.
Me i teamet ler utruleg masse. Og det trur eg er bra. I alle fall moro. ;)

Eg veit ikkje heilt kva eg skal skriva her på bloggen. Eg kan skriva side opp og side ned om alle dei fantastisk komiske episodane me har havna oppi, skildra dei koselege folka som lærer oss opp og viser oss rundt. Eller eg kunne svartmalt bloggen og fortalt om tiggerar, gatebarn og fattigdom som eg aldri før har følt så nært på kroppen. Begge deler ville vore sant.

No skal me har arme ridderar. Me har framleis berre lyst brød.... : )

Kvit og rik

2007-10-16T09:51:00.000+02:00

På laurdag reiste me frå Antananarivo til Antsirabe.
Turen gjekk rimeleg smertefritt, utanom litt vondt i knea. Her kostar det tjue kroner for ein busstur på over tre timar.
Altså blir sjåføren betalt 300 kr,
for over tre timar kjøretur. Lurer på kor mykje han sitt att
med når bensin og vegavgift og alt mogleg anna er betalt?

Eg kan nesten ikkje tru at det berre er litt over ei veke sidan me forlot vårt dyre fedreland. Det føles som me har vore vekke i ein månad. Me har busett oss på ungdomssenteret.
Kome i vane med å laga mat. Lært oss vegen til bussen og sentrum.
Samt lært oss å hilsa på folk.
Men å gli inn i mengda er nok eit litt stort prosjekt.

Kor enn me går høyrer me heile tida: "Vazaha! Vazaha!" Anten frå ein unge som oppspilt og smilande oppfører si samfunnsplikt; å informera om at det er kvite langs vegen. Eller frå ei gamal kone, som snur seg så bylten på ryggen kan sjå, og kviskrar: "Vazahaa.." Ein må berre smila tilbake og seia: "Salama tompoko" (uttalast salama tompko), eller helst berre smila. For om du fyrst helsar på nokon, er det ingen ende på kor mykje det skal handhelsas og forteljast og høyrast og smilast. "Er det noko nytt?" som om du snakka med ein gamal bekjent. "Ånei, så de er ikkje franske." Ingen franskmenn på Madagaskar
snakkar noko anna enn fransk. "Undervisa i engelsk, på skular?" Osv.. osv...
Veldig koseleg, men så går også dagen..

Å væra kvit i Afrika er et bittert privilegie. Du blir utsatt for ein slags omvendt rasisme. Folk ser opp til deg (eller rettare sagt opp på deg, gjennomsnittshøgda her er ikkje 180...), og anten du vil det eller ei, må du sjå i auga at du faktisk er ein vazaha. Kvit og rik.
At du er kvit betyr faktisk at du òg er rik. Eg kan kjepe så mykje mot det eg vil; ta buss i staden for taxi, gå i staden for å kjøra pouss-pouss, kjøpa mat på marknaden i staden for i vazaha-butikkane, laga mat og vaska klær sjølve; ikkje ha hushjelp. Uansett kvar eg kjem eller kva eg gjer så er og blir eg kvit og rik.

Elles er alt vel. Me lærar språket sakte men sikkert. Visste du at 987.654.326 på gassisk vert uttala:
Enina amby roapolo sy telonjato sy efatrarivo sy dimialina sy eninahetsy sy fito amby'ny
valopolo sy sivinjato tapitrisa. Så enkelt kan det nemlig seiast.

Folk me vert kjende med er utrolig koselige og hjelpsomme.
Nesten ingenting blir som planlagt, og eg elsker det!

Eg har masse å skriva, men visste ikkje at eg ville ha internett akuratt nå, så dette inlegget
får bli som det blei.. Skal koma sterkare og betre tilbake seiare.... ;)